تجربه کاربری یا UX (User Experience) مجموعهای از احساسات، برداشت ها و واکنش های کاربر در زمان تعامل با یک محصول، سرویس یا وب سایت است. UX فقط به ظاهر سایت محدود نمیشود؛ بلکه شامل این میشود که کاربر چقدر راحت هدفش را پیدا میکند، آیا در مسیر استفاده از سایت یا اپلیکیشن گیج میشود یا نه، و در نهایت با چه حسی سایت را ترک میکند. یک تجربه کاربری خوب معمولاً «دیده نمیشود»؛ چون همه چیز آن قدر طبیعی و روان طراحی شده که کاربر اصلاً متوجه طراحی نمیشود و فقط کارش را انجام میدهد.
«تجربه کاربری تمام جنبه های تعامل کاربر نهایی با یک شرکت، خدمات آن و محصولاتش را در بر می گیرد.»
— دان نورمن، دانشمند علوم شناختی و معمار تجربه کاربری
طراحی تجربه کاربری چیست؟
بر اساس تعریف سایت فیگما، طراحی تجربه کاربری (UX Design) ترکیبی از حل مسئله و طراحی بصری است که کمک می کند وبسایت یا اپلیکیشن ها استفادهای ساده، قابل فهم و لذت بخش داشته باشند. در طراحی تجربه کاربری، تمرکز اصلی روی شناخت رفتار کاربران، نیازهای واقعی آنها و هدف هایی است که هنگام استفاده از یک محصول دنبال میکنند؛ تا تجربهای طراحی شود که واقعاً به دردشان بخورد و کارشان را راه بیندازد. در فرآیند user experience design، کاربر همیشه در اولویت قرار دارد. طراحان UX در تمام مراحل طراحی به این فکر میکنند که کاربر چه میخواهد و چگونه راحت تر به آن می رسد. نتیجه این نگاه، محصولاتی است که کاربران بعد از یک بار استفاده، دوباره و دوباره سراغشان میآیند.
استراتژی تجربه کاربری در پروژه های مختلفی قابل اجراست، از جمله:
طراحی محصول دیجیتال
برای مثال، یک طراح تجربه کاربری میتواند مسیر ثبت نام و شروع استفاده از یک سرویس آنلاین (مثل پلتفرم پخش محتوا یا سرویس سفارش غذا) را طوری طراحی کند که کاربر بدون دردسر، مرحله به مرحله جلو برود و سریع به استفاده اصلی برسد.
اپلیکیشن های موبایل
در اپلیکیشن های موبایل، UX به بررسی نحوه حرکت کاربران بین بخش ها و انجام کارها میپردازد تا انجام هر اقدام، سریع تر، ساده تر و بدون سردرگمی باشد؛ مثلاً در اپ های ورزشی یا مدیریت کارهای روزانه.
وب سایت ها
در طراحی تجربه کاربری سایت ها، تمرکز بر چیدمان درست محتوا، منوها و مسیرهای دسترسی است تا کاربر بتواند بدون گیج شدن، اطلاعات مورد نظرش را پیدا کند و احساس شلوغی یا فشار نداشته باشد.
رابط های نرم افزاری
در نرم افزارها و پنل های مدیریتی، تجربه کاربری به ساده سازی محیط کار کمک میکند؛ بهطوری که حتی دادهها و گزارش های پیچیده هم قابل فهم باشند و کاربر بداند دقیقاً باید چه کاری انجام دهد.
محصولات فیزیکی با بخش دیجیتال
در محصولاتی مثل دستگاه های هوشمند یا گجت های پوشیدنی، UX باعث میشود کاربر از همان اولین برخورد، بدون نیاز به آموزش خاص یا راهنمای طولانی، بتواند با محصول ارتباط بگیرد و از آن استفاده کند.
تفاوت UX و UI (تجربه کاربری و رابط کاربری)
طراحی تجربه کاربری (UX) و طراحی رابط کاربری (UI) اغلب به جای هم استفاده میشوند، اما در واقع هر کدام روی بخش متفاوتی از تجربه کاربر تمرکز دارند.
UX به تجربه کلی کاربر هنگام استفاده از یک محصول مربوط میشود. در این حوزه، تحقیق و تست نقش مهمی دارند تا دقیقاً مشخص شود کاربران چه انتظاراتی از محصول دارند طراح UX از خودش میپرسد: کاربر چطور فکر می کند؟ چه مسیری را ترجیح میدهد؟ کجا ممکن است گیج شود و بر همین اساس معماری و ساختار سایت یا محیط های دیگر را طراحی میکند.
در مقابل، UI روی ظاهر و اجزای بصری تمرکز دارد؛ مثل دکمه ها، رنگ ها، فونت ها و چیدمان بخش هایی که کاربر مستقیماً با آن ها تعامل دارد. هدف طراحی رابط کاربری این است که محیطی زیبا، منظم و در عین حال راحت برای کاربر ایجاد شود. طراح رابط کاربری میپرسد: دکمه چه رنگی باشد؟ فونت چقدر خوانا باشد؟ فاصله ها چقدر باشد؟
UX Designer کیست و چه کاری انجام میدهد؟
طراح تجربه کاربری کسی است که بین نیازهای کاربر و اهداف کسب و کار تعادل ایجاد میکند. او نه فقط طراح است و نه فقط تحلیل گر؛ بلکه کسی است که رفتار انسان را درک میکند و آن را به ساختار قابل اجرا تبدیل میکند. یک طراح UX موفق بیشتر از ابزار، طرز فکر حل مسئله دارد و همیشه از خودش میپرسد: «اگر من جای کاربر بودم، چه احساسی داشتم؟»
طراحان تجربه کاربری را میتوان معماران تجربه های دیجیتال دانست. آنها مسیر حرکت کاربر را طراحی می کنند، نقاط اصطکاک و سردرگمی را شناسایی می کنند و تعاملاتی می سازند که استفاده از محصول یا سرویس را ساده، روان و لذت بخش کند. بخشی از مهم ترین وظایف یک طراح UX عبارت اند از:
تحقیق کاربران
طراحان تجربه کاربری کار خود را با شناخت نحوه استفاده کاربران از یک محصول آغاز میکنند. این شناخت از طریق ملاقات حضوری، پرسش نامه و تست های کاربردپذیری به دست میآید. برای مثال، در یک اپلیکیشن شبکه اجتماعی، بررسی میشود که کاربران بیشتر با کدام بخش ها تعامل دارند و کجا دچار مشکل میشوند.
وایر فریم و پروتوتایپ
طرحهای اولیه مثل وایرفریم ها به تیم کمک میکنند تا عملکرد کلی محصول را قبل از اجرا ببینند. برای نمونه، در طراحی سایت، ابتدا ساختار منوها و مسیرها بهصورت وایرفریم مشخص میشود و سپس با ساخت پروتوتایپ، نحوه حرکت کاربر در سایت مورد بررسی قرار میگیرد.
معماری اطلاعات
طراحان UX با استفاده از معماری اطلاعات، محتوا و امکانات را به شکلی منظم و منطقی سازمان دهی میکنند تا کاربر بدون سردرگمی بتواند مسیر خود را پیدا کند.
تست کاربری
پیش از انتشار نهایی محصول، طراحان تجربه کاربری رفتار کاربران واقعی را هنگام استفاده از آن بررسی میکنند. بازخورد مستقیم کاربران کمک میکند نقاط ضعف شناسایی و تجربه کلی استفاده بهبود داده شود.
طراحی تکرار شونده (Iterative Design)
طراحی تجربه کاربری یک فرآیند یک باره نیست. طراحان بهطور مداوم طرح ها را بررسی، اصلاح و بهینه میکنند تا محصول نهایی بیشترین هماهنگی را با نیازها و انتظارات کاربران داشته باشد.
مهارت هایی که باید یک طراح تجربه کاربری داشته باشد چیست؟
برای ساخت محصولاتی تأثیرگذار، طراحان UX به ترکیبی متعادل از خلاقیت، واقع گرایی و توانایی حل مسئله نیاز دارند. در ادامه مهم ترین مهارت هایی که طراحان موفق UX را متمایز میکند، آورده شده است:
- همکاری تیمی: طراحان UX با برنامه نویس ها، مدیران محصول و سایر ذی نفعان همکاری میکنند. آن ها باید ایده های خود را بهخوبی منتقل کنند، در تصمیمگیری های طراحی مشارکت داشته باشند و محیط تیمی مثبت و سازندهای ایجاد کنند.
- همدلی: درک دیدگاه دیگران، به ویژه کاربران، برای طراحی محصولی که واقعاً نیازهای آنها را برطرف کند، حیاتی است. طراح UX باید خود را جای کاربر بگذارد و تجربهای طراحی کند که با نیازها و انتظارات او هماهنگ باشد.
- خلاقیت: نوآوری قلب طراحی تجربه کاربری است. Ux designer باید فراتر از چارچوب های معمول فکر کند و راه حل هایی منحصر به فرد و کاربردی ارائه دهد که تجربه کاربری را متمایز کند.
- حل مسئله: چالش ها بخشی از فرآیند طراحی تجربه کاربری هستند. طراحان UX باید توانایی شناسایی مشکلات و ارائه راه حلهای خلاقانه و مؤثر را داشته باشند.
- تحقیق کاربری : جمع آوری اطلاعات از طریق نظرسنجی، مصاحبه و تست کاربرد پذیری ضروری است. Ux designer با استفاده از این تحقیقات تصمیمات طراحی خود را شکل می دهند و اطمینان حاصل میکنند که طراحی با نیازهای کاربران همسوست.
- ساخت پروتوتایپ: طراحی پروتوتایپ های تعاملی به طراحان UX کمک میکند ایدههای خود را قبل از توسعه واقعی تست کنند و بازخورد کاربران را دریافت کنند؛ این کار باعث صرفهجویی در زمان و منابع میشود.
- درک شاخص های کسب و کار : طراحان UX باید با شاخص های کلیدی کسب و کار آشنا باشند تا کارشان با اهداف بزرگتر سازمان هماهنگ شود و تجربه کاربری همسو با موفقیت تجاری محصول باشد.
چرا user experience مهم است؟
ارزش تجربه کاربری فقط به کاربران نهایی محدود نمیشود. UX تاثیر مستقیمی بر موفقیت یا شکست یک محصول یا خدمت دارد. به همین دلیل، طراحی تجربه کاربری برای کسب و کارها هم ارزش بسیار بالایی ایجاد میکند و میتواند نقش تعیین کنندهای در رشد، رضایت مشتری و وفاداری کاربران داشته باشد.
ارزش واقعی طراحی تجربه کاربری زمانی مشخص میشود که محصول یا خدمت برای همه قابل استفاده، در دسترس و لذت بخش باشد؛ بدون در نظر گرفتن تفاوت های فردی کاربران. این هدف از طریق «طراحی فراگیر» یا Universal Design محقق میشود. در تجربه کاربری، طراحی فراگیر یعنی ساخت محصول، خدمات، محیط ها و رابطهایی که افراد مختلف با توانایی ها، محدودیت ها، سن، جنسیت، پیش زمینه فرهنگی یا شرایط متفاوت بتوانند به راحتی از آن ها استفاده کنند.
هدف طراحی فراگیر این است که همه افراد، فارغ از تفاوت های شخصی، بتوانند به شکل مؤثر با محصول تعامل داشته باشند و از تجربه طراحیشده بهره ببرند.
اصول هفت گانه طراحی فراگیر در UX
- استفاده عادلانه: طراحی باید برای افراد با توانایی های متفاوت قابل استفاده باشد و برای همه ارزش یکسان ایجاد کند.
- انعطاف پذیری در استفاده: تجربه کاربری باید پاسخ گوی سلیقه ها، نیازها و توانایی های مختلف کاربران باشد.
- سادگی و قابل فهم بودن: نحوه استفاده از محصول باید بدون نیاز به آموزش خاص، برای همه کاربران قابل درک باشد؛ حتی اگر تجربه یا تمرکز کمی داشته باشند.
- اطلاعات قابل درک :اطلاعات ضروری باید به شکلی منتقل شوند که کاربران، صرف نظر از شرایط محیطی یا توانایی های حسی، بتوانند آنها را دریافت کنند.
- تحمل خطا : طراحی باید خطاهای احتمالی کاربر را پیش بینی کند و پیامدهای منفی اشتباهات ناخواسته را به حداقل برساند.
- نیاز به تلاش فیزیکی کم : استفاده از محصول باید راحت، کم زحمت و بدون خستگی باشد.
جهت مطالعه ادامه مطلب تجربه کاربری چیست، روی این لینک کلیک کنید.
